Het nieuwe bankwezen

bankieren Het bankwezen opereert sinds de bankencrisis van 2008 uiterst voorzichtig en onder verhoogde toezicht van de autoriteit financiële markten en de Nederlandse Bank. Dit allemaal om het bankwezen en de consumenten te beschermen. Allemaal prima natuurlijk, maar in hoeverre zijn externe prikkels hiervoor verantwoordelijk of zijn er ook interne prikkels die het bankieren niet meer 'business as usual' maakt, maar een verantwoordelijke baan waarbij People Planet en Profit hand in hand gaan naar een betere samenleving.

Op zoek naar interne prikkels moeten we eerst even terug naar het recente verleden, wat is het bestaansrecht van een bank, waar ging het fout en hoe het bankwezen verbeterd.

Bestaansrecht
Een bank wordt in de regel opgericht om te financieren. Of het nu gaat om en huis, een boerenbedrijf, een MKB-onderneming alle banken vinden hier hun oorsprong en hun primaire doel. Zij kunnen dit realiseren doordat zij vermogen aantrekken (spaargelden) en dit uitlenen tegen een hogere rente. Deze hogere rente is noodzakelijk om de kosten van de bank te compenseren. Wat voor kosten heeft een bank dan? Nou deze lopen ver uiteen, maar zijn niet veel anders dan elk ander bedrijf loonkosten, verlieskosten van leningen die niet goed gaan, rentekosten van het geleende geld, huisvestingskosten, gas- en elektriciteitskosten, waterkosten etc. etc.
Het mooie van een bank is dat zij een zogenaamde solvabiliteit moeten garanderen (vroeger was dit 10%, nu is dit mij onbekend). Dit betekent dat banken slechts 10% eigen vermogen hoeven te hebben. Een gespaarde Euro kan dus meerdere keren worden uitgeleend. Als je het businessmodel van het simpele bankwezen bekijkt, zijn er weinig 'beren' op de weg, je moet spaarders hebben én leenders die betrouwbaar zijn. Bovendien is er een Autoriteit Financiële Markten en de Nederlandse Bank die je controleren.

Waar gaat het dan mis?
Volgens het simpele marktmodel  zoals dat hierboven is beschreven veliest een bank haar bestaansrecht indien zij niet in staat blijken om eigen vermogen in 'kas' te hebben of indien er teveel verlieskosten worden gemaakt. Dit is precies wat er is gebeurd met verschillende banken, bijvoorbeeld met ICE-Save, een internetbank uit IJSland die veel kasgeld had omdat zij een hoog rentepercentage op spaartegoeden garandeerden. Totdat iedereen zijn spaartegoeden opeisde en de bank feitelijk niet meer kon financieren. Het land zelf (IJSland) met 320.000 inwoners (en een beetje), kon ook niet meer garant staan. Een ander probleem waar de banken mee te maken kregen was dat de woningmarkt 'overspannen' was en dat woningbezitters hun gefinancierde woning niet meer konden betalen, dit gebeurde het eerst in Amerika, maar door een verwikkeling in kapitaalmarkten raakt het de hele wereld.

En in Nederland?
In Nederland is natuurlijk de DSB-bank 'omgevallen' . Een oproep voor het ophalen van je spaartegoeden bij deze bank in een televisieprogramma wordt graag door de bank aangedragen als reden, maar het financieren tegen hele hoge rentes (die men niet meer kon terugbetalen omdat ze woekerden)  maakte het bestaansrecht voor deze bank natuurlijk zeer moeilijk. Ook de ING-bank en de ABNAMRO hebben het moeilijk en krijgen overheidssteun om het hoofd boven water te houden, een domino-effect op de financiële markt is moeilijk af te wenden en de Nederlandse overheid moet ingrijpen om voor de Nederlandse burger garant te gaan staan en door banken te privatiseren. 
De overheid toont hierbij verantwoordelijkheid voor haar burgers door garant te staan voor spaartegoeden tot € 20.000,= (per bank) en door de kapitaalmarkten te ontrafelen opdat domino-effecten moeilijker kunnen optreden. 

Hoe verandert het Bankwezen?
Recente geschiedenis heeft aangetoond dat het bankwezen aan vernieuwing toe is.  Hiervoor zijn externe prikkels noodzakelijk zoals die door de overheid zijn opgelegd. De autoriteit financiële markten zal ook zijn best doen om een en ander te blijven controleren maar behalve de externe prikkels zijn er ook de interne prikkels die veranderingen teweeg brengen en die door de AFM gecontroleerd moeten worden. Het beschreven marktmodel voor een bank is in de loop van de tijd sterk gewijzigd. Banken zijn actief op de beurs, hebben een beursnotering en trekken op deze wijze kapitaal aan, maar willen uiteraard ook graag dividend uitkeren wat ze gevoelig maakt. De ABNAMRO was in het verleden erg goed voor haar aandeelhouders en zal dat hopelijk in de toekomst weer zijn, maar aandeelhouders zijn niet de enige stakeholders in het perspectief van een modern opererende bank. Een andere verandering die in het bankwezen erg opvalt is het moeilijker uitlenen van kapitaal, waarmee ze eigenlijk hun bestaansrecht mee verdienen. Het risico dat banken hiermee lopen willen ze zo goed mogelijk inperken. Een laatste sterke ontwikkeling die momenteel optreedt is een digitalisering van het kapitaalverkeer. Bankieren gebeurt tegenwoordig via internet en hiermee worden betalingen sneller gerealiseerd, maar is de controle door de Autoriteit financiële markten moeilijker en moeilijker. Kostenbesparingen die banken doorvoeren zijn er op verloning en eigen vastgoed, maar zij dienen ook te investeren in ICT en nieuwe werknemers.

Er zijn twee uitersten.
Eigenlijk zijn er 2 uitersten te noemen die binnen het  bankwezen optreden, ten eerste een versimpeling door het ontvlechten van  de financiële markten waarmee wordt voorkomen dat een domino-effect van banken in de toekomst mogelijk is. De overheid zit hier bovenop en zal de rechten van haar burgers zo goed mogelijk willen verdedigen. Daarnaast is een versnelling van bankzaken door de digitalisering zichtbaar. De ICT vaart er wel bij dat het marktmodel versimpelt is en dat de financiële markten worden ontvlochten, toch wordt door de versimpeling in het betalingsverkeer ook bereikt dat er een vesnelling op de kapitaalmarkt optreedt, eentje die ongetwijfeld tot een complexer te controleren bankwezen zal leiden. Het bankwezen doet er dan ook goed aan door zelf verantwoordelijkheid te nemen.
Code of Conducts, ASN- en Triodos-banken,  het inperken van bonuscultuur allemaal stappen die de verantwoordelijkheid van het nieuwe bankwezen tentoonspreiden...of niet?

Maatschappelijk Verantwoord ondernemen bankwezen
Bij het Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt ervan uitgegaan dat de ondernemer bij zijn dagelijks handelen rekening houdt met people planet en profit. Bij een vraag hoe deze financiële dienstverleners dit kunnen doen, zal elke dienstverlener zijn eigen antwoord op moeten formuleren. Feit is wel dat we af moeten van buiness als usual en dat we een nieuw stakeholdersmodel moeten gaan omarmen. NIeuw stakeholdersmodel? hoor ik u zeggen,  wat houdt dat in? Dit kan ik het best illustreren met een voorbeeld: Zou je in het verleden een bank hebben gevraagd, wie zijn je belangrijkste stakeholders dan waren er 2 bij hem/haar opgekomen. Ten eerste de aandeelhouders en ten tweede de meest belangrijke bankiers van zijn organisatie (die met de bonussen). Dit is niet meer van deze tijd, de bonuscultuur moet om, al mogen goede mensen een beloning verdienen, maar wat belangrijker is dat het bankwezen een verantwoording dragen voor de dienst die ze leveren naar alle stakeholders toe. De overheid, de natuur, de wereld, degene die geld sparen of lenen. Allemaal.

Het maatschappelijk verantwoorde ondernemen heeft nog niet veel gehoor gevonden binnen het bankwezen. MVO wordt ingezet als businessmodel of als risicomijdende actie wordt een Code of Conduct ondertekend. Het MVO-lintje zal het bankwezen dan pas erkentelijk zijn als het stakeholdersmodel en de verantwoordelijkheid van fnanciële dienstverlenders volledig wordt gedragen vanuit een interne prikkel. Een verbeteringsproces dat alleen kan worden ingezet indien MVO procesmatig wordt toegepast en ook alleen dan (en ik weet dat er veel stappen te maken zijn) zullen banken erkent kunnen worden door een MVOlintje.
Het Team van MVOlintje wenst het bankwezen hier veel succes mee en voorspoed in de toekomst.